Son büdcə kibertəhlükəsizlik sahəsinə maraq xeyli artıb. İnternetdə “hacker olmaq”, “etik hacking əməliyyatı” və ya “kibertəhlükəsizliyə necə başlamaq olar?” kimi suallara tez-tez rast gəlirik. Həqiqətən bu sahəyə maraq göstərmək üçün xüsusi səbəbə ehtiyac yoxdur. Texnologiyanı sevirsən, problemlərin həllindən zövq alırsınızsa və bir sistemin arxasında nələrin baş verdiyini maraqlıdırsa, etik hakerlik sizin üçün maraqlı ola bilər.
Amma burada bir şeyi əvvəlcədən dəqiqləşdirmək lazımdır: etik hacker olmaq filmlərdə gördüyümüz kimi bir neçə proqram açıb “sistemi sındırmaqdan” ibarət deyil. Bu sahənin arxasında çox ciddi texniki bilik, səbir və davamlı öyrənmə dayanır.
Etik hacker nə edir?
Etik hackerin əsas işləri sistemlərdə və tətbiqlərdə təhlükəsiz boşluqlarını tapmaqdır. Lakin bunu icazəsiz etməkdən söhbət getmir. Şirkət və ya sistem sahibi testinə icazə verir və mütəxəssis sistemdə mümkün zəiflikləri araşdırır.
Məsələn, bir şirkət veb saytı var və şirkət hesabını açmaq lazımdır ki, sayt kənardan hücuma qarşı nə qədər davamlıdır. Etik bu sistemi müəyyən edilmiş qaydada hacker sənədləri yoxlayır, idarəetmə problemlərini aşkar və nəticədə olan şirkətlərin boşluqları aradan qaldırılır.
Bəs bu sahəyə sıfırdan necə başlamaq olar?
Əgər heç bir texniki biliyiniz yoxdursa, hətta “hacking tool” axtarmağa başlamağa çox da yaxşı fikir deyil. Çünki istifadə edilən alətin istifadəsi nə bilmirsə, onun nəticəsini də düzgün başa düşmək çətin olacaq.
İlk olaraq kompüter və internetin necə işlədiyini anlamaq lazımdır. Məsələn, IP ünvanı nədir, DNS nə iş görür, port nə deməkdir,də bir sayta daxil olanda arxada hansı təhlükə baş verir — onları başa düşmək brauzer daha çox kömək edəcək.
Bir müddətdən sonra Linux ilə tanış olmaq da vacib olacaq. Kibertəhlükəsizlik sahəsində terminaldan istifadə olduqca geniş yayılıb. İlk vaxtlar Linux komandaları bir az istifadə edərək görünə bilər, amma bacardıqca məntiqi uzun müddət gəzməyə başlaya bilərsiniz.
Proqramlaşdırma düzəldilməlidir?
Bu sual demək olar ki, etik hakerliyə yeni başlayan hər kəsin ağlına gəlir.
Xeyr, ilk gündən yüksək proqramçı olmaq məcburiyyətində deyilsiniz. Amma proqram təminatının əsaslarını sizin üçün ciddi istifadə etmək.
Xüsusilə Python başlanğıcdır. Daha sonra JavaScript, SQL və Bash kimi texnologiya ilə tanış olmaq faydalı ola bilər.
Məsələ ondan sonra ki, etik hacker hazırlamaq alətlərindən istifadə etmək imkanları olmalıdır. Bəzi hallarda qarşısına çıxan problemin səbəbini başa düşmək, kodu oxumaq və lazım olan kiçik skript yazmaq olar. Proqramlaşdırma burada buna görə işə yarayır.
Veb saytların necə işlədiyini öyrənin
Əgər etik hakerliyə yeni başlasanız, internet təhlükəsizliyini yaxşı yönləndirənlərdən biri ola bilməz. Çünki istifadə edilən saytların arxasında çoxlu texnologiya işləyir və onların təhlükəsizliyini işləmək üçün həm proqramlaşdırma, həm də sistem biliklərindən istifadə olunur.
HTTP sorğularının necə işlədiyini, kuki və sessiya anlayışlarını, giriş sistemlərinin məntiqini və serverlə əlaqə saxladığını başa düşmək üçün idarəetmə problemlərinin necə yarandığını və daha rahat anlamağa başlaya bilərsiniz.
Məsələn, SQL Injection və XSS kimi zəifliklərin adını əzbərləmək çox asandır. Əsas maşın onlar niyə yarandığını başa düşməkdir
#Praktika etmədən sürətli
Kibertəhlükəsizlikdə yalnız video izləmək və məqalə oxumaqla irəliləmək çətindir. Bir dəfə sonra nəsə yoxlamalı, səhv etməli və həmin səhvin səbəbini araşdırmalısınız.
Bunun üçün xüsusi laboratoriyalardan və CTF tapşırıqlarından istifadə etmək olar. Belə mühitlərdə real şirkətlərin sistemlərinə toxunmadan nəzarəti idarə etmək mümkündür.
Bir tapşırıqda sizdən veb tətbiqdə zəifliyi tələb oluna bilər. Başqa bir tapşırıqda verilmiş məlumatdan və ya sistemdən əldə edilən məlumatdan nəticə çıxarmaq lazım ola bilər.
Belə maşın zamanla ən vacib bacarıqlardan birini formada görmək: *problemi görmək və onun səbəbini araşdırmaq.*
Hansı alətləri almaq olar?
Etik hakerlik haqqında danışanda Nmap, Wireshark, Burp Suite, Metasploit kimi alətlərin adlarına tez-tez rast gəlinir. Bunları faydalıdır, amma alətin özündən daha vacib olan onun arxasındakı məntiqdir.
Məsələn, Nma-in nə ehtiyacdan yalnız komandaları kopyalamağın böyük faydası yoxdur. Eyni şəkildə Burp Suite istifadə HTTP sorğusunun nə olduğunu başa düşmək lazımdır.
Hacker olmaq üçün nə qədər vaxt lazımdırdır?
Bunun konkret cavabı yoxdur.
Bəzi insanlar texniki mövzulara tez uyğunlaşır, bəzi vaxtları daha çox şeylərə daha çox ayırmalı olur. Ona görə “3 aya hacker ol” və ya “6 aya yüksək səviyyəli pentester ol” kimi vədlərə çox ciddi yanaşmaq lazım deyil.
Əsas hər bir məsələ gün bir az da olsa lazımdır. Bu gün networking, sabah Linux, daha sonra web texnologiyaları və elmi mövzuları... Zaman keçdikcə əvvəl çətin görünən şeylərin bir-biri ilə necə əlaqəli olduğunu görməyə başlayasınız.
Faktiki kibertəhlükəsizlikdə öyrənmə prosesi heç vaxt tam bitmir. Yeni texnologiyalar, yeni zəifliklər və yeni hücum üsulları ortaya çıxır. Buna görə yaxşı mütəxəssis daim özünü yeniləyir.
“Etik hacker” sözündəki “etik” effekti deyil.
İnternetdə axtarmağa kömək olmayan sistemi idarəsiz şəkildə yoxlamaq, zəiflik və ya əldə edilən məlumatlardan istifadə etmək düzgün deyil. idarəetmə bacarıqlarınızı öyrənərkən öz laboratoriyanızdan, CTF platformalarından və test etməyə imkan verən sistemlərdən istifadə edə bilərsiniz.
Əgər etik hakerliyə başlamaq olar, ilk gündən hər şeyi bilməyə çalışmamağa ehtiyac yoxdur. əsas internet və şəbəkələrin əsaslarını öyrənin, Linux ilə işləməyi mənimsəyin, proqramlaşdırmaya giriş edin və web texnologiyalarının necə işlədiyini anlayın. Daha sonra araşdırma mövzularına keçib praktikaya başlayın.
Dərc edildi:
21.08.2026
_1782639703.webp)
